विश्वविकसित मुद्रा

 सुप्रभात🙏🏻🌹 , 

" विश्वविकसित मुद्रा " अध्याय १७ ज्ञानेश्वरी 

संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी दृष्य सृष्टीच्या वर्णनासाठी एक वेगळाच शब्द योजिला आहे. " विश्वविकसित मुद्रा " 

या दृष्य विश्वाचे ज्ञान आणि स्वरुप समजून घेणे फार महत्वाचे आहे. त्यायोगे आपल्या अस्तित्वाविषयक संबंधाने यथार्थ जाणिव होणार नाही.

या दृष्य जगताची उत्पत्ती , या सृष्टीतील आपले स्थान आणि वस्तमात्राशी असलेला परस्पर संबंध यांचे यथास्थित ज्ञान झाल्याखेरीज कार्यकारणभाव समजणार नाही.

जे माया वस्तूंच्या ठायी |

असे जैसेनी नाही|

मग वस्तुप्रभाचि पाही |

प्रगट होते ||१५-८४ ज्ञा. 

हा चिद्विलास कसा आहे -

विश्व भासतसे जेणे | लपालेनी |

मग वस्तुप्रभाचि पाही | प्रकट होत | 

अदृष्य मान असलेल्या चैतन्यशक्तिच्या प्रसरणाने दृष्यमान झालेली वस्तु प्रभा , हीच सृष्टी प्रकट झाली. भगवान श्रीकृष्ण भगवान म्हणतात अशा दृष्य सृष्टी मुळे मी लोपल्यासारखे भासले तरी जगरुपे कोण दिसतो ? 

हे अव्यक्त पणे थिजले |

तेचि मग विश्वासाने वोथिजले |

तैसे अमुर्तमुर्ति मिंया विस्तारले |

त्र्यैलोक्य जाणे || ९-६६ ज्ञानेश्वरी

जे अव्यक्त , केवळ स्पंदशक्तीरुपाने थिजल्यासारखे ( Potential Energy ) आहे तेच विश्वरुपात मूर्तीचे साकारले , विस्तारले आ हे. जे चलियमान ( Kinetic energy )भासते.

 सांगे पां धनंजया |

अवयवी अवयविया |

आच्छादिजे की तया |

तेंचि रुप || १०-२५६ 

ज्ञानेश्वरी विज्ञान दर्शन

सारा कल्पनाशक्तिचा खेळ आहे. एका दृष्टीनी अवयव देहाला झांकतात की अवयवांमुळेच देहाला रुप प्राप्त होते ?

भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात , आत्मज्ञानाच्या दृष्टीने सर्व चराचर माझ्यापासून भिन्न नाही. अव्यक्त अशा स्पंदशक्तीच्या लहरींचा विलास तुझ्यात आहे. अत: आत्मरुपाने तूच आहेस. 

आत्मभान लोप पावल्या मुळे सर्व भिन्न भिन्न भासमान आहे. 

इंद्रियगामी झालेल्या मन:शक्तीला विश्व विस्तारलेले वाटते. त्याचं मन:शक्तीला इंद्रियांपासून ओढून अंतर्गामी प्रवृत्त केले असता प्रतिप्रसव प्रक्रिया सुरु होते . तसेच आपला व सृष्टीचा असलेला परस्पर संबंध समजतो. 

एका दृष्टीनी ज्ञानेश्वर महाराज द्वैतभावातून अद्वैत भावाकडे आपला प्रवास घडवून आणतात. 

एकदा का आपण या भूमिकेवर स्थिर झालो की सृष्टीतील यच्चयावत वस्तुमात्र , प्राणीमात्रांशी असलेले संदर्भ बदलतात. 

सामाजिक उन्नयनाच्या दृष्टीने पहाता व्यष्टी आणि समष्टी मधे परस्परसंबंध कसे असावेत याचे ही मार्गदर्शन होते. वरवर पहाता दिसणाऱ्या भेदातील अभेदतत्त्व जाणण्यास मदत होते. सामाजिक स्वास्थ्यासाठी हे आवश्यक आहे. 

तो श्रीकृष्ण तुम्हाला कोणत्याही स्वरुपातून उचित मार्गदर्शन करीत असतो. भग ते व्यक्तिरुपाने असो की विचार रुपाने असो. 

असा हा ज्याचा त्याचा श्रीकृष्ण ज्याला त्याला भेटावा अन् ओळखता ही यावा. 

अनिरुध्द कवीश्वर -